Eşyaların denetlenebilirliği ile gümrük işlemleri arasındaki ilişki, devletin ekonomik açıdan bir düzen kurmasını, vergi gerekliliklerinin yerine getirilmesini, toplumda yaşanabilecek sorunların önüne geçilmesini kapsayan bir konudur. Özellikle gümrük kaçakçılığı türlerinin çeşitliliği, toplumu doğrudan olumsuz etkileyebilecek sorunları da içerir. Silah kaçakçılığı, uyuşturucu kaçakçılığı, insan kaçakçılığı, tarihi eser kaçakçılığı gibi problemlerin önüne geçilebilmesi açısından gümrük işlemleri yapılmaktadır. Bu amaçla 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu düzenlenmiş ve kaçakçılık suçları, farklı yaptırımlara tabi tutulmuştur.
Kaçakçılık suçunun konusunu ve kapsamını, gümrük işlemlerine tabi tutulan eşyanın, yasal prosedüre uyulmadan ülkeye alınması ya da çıkartılması oluşturur. Bu durum, yasa dışı bir işlem olup 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında incelenir. Gümrük işlemi ülkede dolaşımı sağlanan eşyanın kontrol edilmesinin zorunlu tutulmasının yanı sıra bir ülkenin mali haklarından doğan yükümlülüğü de ifade eder. Dolayısıyla gümrük işlemleri, eşyaların denetlenmesini gerektiren, suç niteliği olması halinde, “gümrük kaçakçılığı suçu” olarak yaptırımlara tabi tutulan bir düzenlemedir.
Kaçakçılık Suç Türleri ve Kanun Kapsamı Nelerden Oluşur?
Kaçakçılık suçları çeşitli şekillerde gruplandırılır. Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun genel amacı m. 1’de, “kaçakçılık fiilleri ve yaptırımları ile kaçakçılığı önleme, izleme, araştırma usûl ve esaslarını belirlemektir” şeklinde açıklanmıştır. Ancak kaçakçılık ifadesi, genel bir başlıktır. Farklı kanunlara tabi tutulan cezai yaptırımlarla düzenlenmiştir:
a) Uyuşturucu kaçakçılığı: Bu suç kapsamına ilişkin düzenlemeler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188 kapsamında yapılmıştır.
Kaçakçılık suçlarının kapsamı da birçok konuya yönelik incelenebilir. Gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın ülkeye girdirilmesi, aldatıcı işlem ya da davranışlarla gümrük vergilerinin yalnızca bir kısmını ödeme veya ödemeye tabi tutmadan ülkede dolaşımını sağlama, ülkede dolaşımı sağlanan gümrük vergisi alınmayan ürünlerin yine aynı şekilde hileyle yurt dışına taşınması gibi alt kategorilerden oluşur. Suçun işlenme şekli, cezai yaptırımlar ve uygulama açısından önemlidir. Etkin pişmanlık gibi suçun hafifletici hallerine ilişkin durumlar, bazı kaçakçılık durumlarında geçerli olabilmektedir. İhbar ya da ödeme niteliğine tabi suçların konusu aynı olmakla birlikte yolculuk sırasında gümrük limitlerini aşma, yolcunun yanında kaçak eşya getirmesi gibi kaçak eşya suçu da bu duruma tabi tutulan suçlardır. Dolayısıyla suçların tasnifi yapılırken etkin pişmanlık gibi haller de dikkate alınır.
Kaçakçılık Suçuna Teşebbüs ve Suç Faktörü Nedir?
Suça teşebbüs ya da kaçakçılık suçuna teşebbüs, failin suça yönelmesi ancak tamamlamadan yani -elinde olmayan nedenlerden kaynaklı- suçu tamamlayamaması halidir. Kaçakçılık suçunda teşebbüs, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu madde 3/22’de, “teşebbüs aşamasında kalmış olsa bile, tamamlanmış gibi cezalandırılır” hükmü yer almaktadır. Aynı zamanda bu durum Türk Ceza Kanunu m. 35’teki, “(1) Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur. (2) Suça teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine ondört yıldan yirmibir yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.” açıklamasından farklı olarak kaçakçılık için teşebbüs durumu, suç işlenmiş olarak kabul edilmesi için yeterlidir.
Kaçakçılık suçu, gümrük işlemine tabi tutulmaksızın bir malın ülkeye girdirilmesi, serbest şekilde dolaştırılması, dolayısıyla vergiden kaçınılmasıdır. Petrol, akaryakıt, alkol, tütün gibi unsurlar suça konu olabilmekle birlikte uyuşturucu kaçakçılığı gibi suç faktörü olabilecek haller de bu şekilde denetlenir. Vergilendirmeye tabi tutulmayan eşya ve malların, toplum ile devlet üzerindeki olumsuz sonuçları, gümrük işlemleri sırasında kaçakçılığın önlenmesi için önemli olup aksi takdirde suç faktörü niteliğindedir.
