Günümüzde teknoloji ve dijitalleşmeyle yaşanan gelişmeler, geleneksel spor uygulamasının yanı sıra e-spor (elektronik spor) kavramını da ortaya çıkarmıştır. Bu spor, farklı ülkelerden oyuncuları buluşturan bir uygulama sürecidir. Ancak adil rekabet ortamının oluşturulması ve sürecin hukuki kapsamda nasıl yönetileceğinin bilinmesi de gerekmektedir. Dijital ortamda oynanan bir oyun olması dolayısıyla bu durum daha çok önem kazanır. Özellikle e-spor ile düzenlenen oyunların, bireysel ya da takım halinde oynanması, e-spor alanlarının geleneksel sporlarda olduğu gibi hukuki çerçevesinin daha detaylı çizilmesini gerektirmektedir.
E-Sporun Genel Özellikleri ve Hukuki Alt Yapısı
Spor, çeşitli faaliyetlerin belirli kurallar çerçevesinde yönetildiği bir alan olup hukuksal bir çerçeveye dayanan düzenlemelere sahiptir. Sportif faaliyetler, geleneksel spor uygulamasına ek olarak dijital ortamda da oynanabilen ve belirli özelliklere sahip olan sporları da içerir.
Spor hukuku, karma ilişkileri kapsayan süreçlerden oluştuğu için hukuksal çerçevesinin iyi yönetilmesi elzemdir. Genel olarak oyuncular ile yapılan sözleşme kapsamı; ücrete, ödeme şekillerine, adil rekabet ortamının yaratılmasına, yayın sürecinden elde edilen gelire, mali-sponsorluk haklarına ilişkin detaylardır ve bunların yönetimi, yasal çerçeveye uygun şekilde yerine getirilir.
E-spor oyun çeşitlerinden bazıları; spor ve dövüş oyunları, birçok oyuncuyla oynanan savaş arenaları, takım olarak hayatta kalmaya odaklanan oyunlar, stratejik düşünce ve refleks gibi özelliklerin iyi olması gereken dijital oyunlardır (MOBA, FPS, RTS, Battle Royale, dijital spor simülasyonları, Fighter, AR&VR Esports, MMORPG). Bu oyunların geleneksel spor oyunlarında olduğu gibi profesyonel özellikleri karşılaması, takım çalışmasını, sporculardan beklenen temel özellikleri içermesi gerekir. Bu amaçla oyuncular, TESFED (Türkiye Espor Federasyonu) tarafından düzenlenen oyunlarda adil rekabet ve sürdürülebilirlik gibi ilkeleri çerçevesinde oyunlar yönetilir. Oyun kapsamında ulusal lig, resmî organizasyon yönetimi, lisans ve tescil işlemleri gibi süreçler, hukuksal zeminde hem paydaşların sorumluluklarını hem de oyuncuların kurallara uyması gereken detayları içerir.
E-Spor Hukukunda Sözleşmelerin Hukuki Niteliği
Geleneksel sporda olduğu gibi e-spor sözleşmeleri de, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na göre hizmet sözleşmesi yapılmasını gerektirir. Hizmet sözleşmesi; paydaşların, sporcuların, takımın, kulübün iş ilişkilerini dâhil eden sözleşme hükümlerini baz alır. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu bu sözleşme kapsamında incelenmez. Kanun’un m. 4/g fıkrasında, “sporcular hakkında” yapılacak sözleşmelerin bu kanunla ilişkili olmadığı belirtilir.
E-spor açısından önemli konulardan biri, adil rekabet ortamının oluşturulmasını temel alan 6222 Sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun olabilir. Dijital bir ortamda oynanan sporlar için bu kanunun maddeleri, geleneksel spor uygulamasında olduğu gibi önemlidir ve rekabetin adil şekilde sürdürülebilmesi bağlamında dikkate alınmalıdır.
Dolayısıyla Türk Borçlar Kanunu, Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun hükümlerinin yanı sıra Türkiye Espor Federasyonu’nun özel talimatları uygulanır. E-spor sözleşmelerinde dikkate alınan konular ve ilişkili faktörler ise şu kriterlerce değerlendirilir:
a) Ücret ve ödemeler,
b) Sponsorluk hakları,
c) Mali haklar ve bu hakların devri,
d) Turnuva ve ödül paylaşımları,
e) Yayın gelirleri,
f) Sözleşme feshine bağlı cezai şartlar,
g) Fikri ve sınai haklar,
h) Sporcu ile kulüp arasında kurallara ve ilkelere yönelik ilişkiler,
i) Profesyonel sporcu olma durumu,
j) Transfer işlemleri,
k) Marka kullanım haklarına yönelik hususlar,
l) Kulübün sözleşmede hak ve yükümlülüklerini temel alan konular.
E-spor hukukunda yapılacak sözleşmeler, maddelerde sıralanan konularla ilişkidir. Buna göre ücret ve ödemeler, aylık verilecek maaşı ifade etmekle birlikte başarı ve performans ile bağlantılı olabilecek ya da turnuva ödüllerinden gelebilecek ödemeleri ifade eder. Yayın gelirleri, sosyal medya platformlarında yapılan yayınlardan elde edilen gelirlerin hem takıma hem de oyuncuya nasıl dağıtılacağının sözleşmede ifade edildiği ödemelerdir. Aynı zamanda oyunculara gerekli ekipman desteklerinin nasıl sunulacağı, e-spor federasyonunun oyuncunun katılmasını talep ettiği kurs gibi eğitimlerin ne şekilde yapılacağını temel alan sözleşmeler de yapılır. Bu durum sözleşme feshine bağlı cezai şartları içerebilecek durumu hem sporcu hem de federasyon bağlamında içeren sözleşme niteliğinde olmalı ve bu yönde hazırlanmalıdır.
Sözleşmelerde kritik olarak düzenlenen ve oyuncuların uyması zorunlu olan hususlar vardır. Örneğin marka kullanım hakları, hangi ortamlarda kullanılacağı gibi konular belirli kriterler çerçevesinde düzenlenir. Oyuncunun rekabet yasağına uyma, etik ilkeleri baz alma, ahlak ve itibar kurallarına özen göstermesi de önemlidir ve aksi halde sözleşme feshi ve cezai işlem uygulanabilir. Bununla birlikte kulübün hak ve sorumlulukları kapsamında sözleşmelerin de içeriği profesyonel sporcu yetiştirilmesini temel alan hususlara yönelik düzenlemelidir. Aksi halde sporcunun da sözleşme feshi isteyebileceği durumlar meydana gelebilir. Dolayısıyla bu süreçlerin profesyonel kişiler tarafından yönetilmesi önemlidir.
